Mata grzewcza pod brodzikiem prysznica ?

Autor: Mariusz Czapnik

Mata grzewcza pod brodzikiem prysznica ?

Doświadczenie i wiedza elektryczna ma tutaj decydujące znaczenie.

Która to jest strefa ?
To jest strefa 1 - wytyczne normy
Uzasadnienie:
✅ Zgodnie z normą PN-HD 60364-7-701:2010 / 2020-03:
➤ Strefa 0 Dotyczy wnętrza wanny lub brodzika jeśli ma on głębokość powyżej 5 cm.
➤ Strefa 1 Obejmuje:

Obszar pod brodzikiem, jeśli brodzik jest płaski lub odpływ jest liniowy,
Przestrzeń do 2,25 m nad podłogą,
Przestrzeń do krawędzi zewnętrznej brodzika (również pod spodem).
Norma wyraźnie mówi, że strefa 1 obejmuje również podłogę pod prysznicem – czyli miejsce instalacji maty.

W jakim układzie sieci nie jest możliwa instalacja ?

W układzie sieci TN-C nie można instalować mat grzewczych

Uzasadnienie: Układ TN-C nie zapewnia odrębnego przewodu ochronnego PE, co uniemożliwia wykonanie skutecznych połączeń wyrównawczych PBE. Zgodnie z normą PN-HD 60364, w strefie 1 wymagane jest pełne bezpieczeństwo przez oddzielne przewody ochronne i równoważenie potencjałów – a TN-C tego nie zapewnia

Jaka mata grzewcza może zostać zainstalowana pod brodzikiem prysznica np., kamiennego ?

Każda, która spełnia normy urządzeń elektrycznych instalowanych w łazienkach oraz której producent potwierdza,
że można zastosować urządzenie do ogrzewania brodzika kamiennego w łazience.
Uzasadnienie: Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi – kluczowe są:

deklaracja producenta (czy dopuszcza montaż w strefie 1 i pod kamieniem),
zgodność z PN-EN 60335-1 i PN-EN 60335-2-96 (normy dla urządzeń grzewczych do montażu w podłodze),
oraz dyrektywa LVD (2014/35/UE) – bezpieczeństwo elektryczne.

Czy mata może zostać zainstalowania w warstwie kleju z płytką ?

Nie, absolutnie nie.
Mata może zostać zainstalowana po przykryciu jej siatką metalową z niezależnym od PE połączeniem wyrównawczym PBE w warstwie wyrównującej, np. wylewką samopoziomującą 10-12mm, następnie folia w płynie dwu lub trzykrotnie, klej i płytka. Tylko elektryk z odpowiednimi uprawnieniami może oddać matę grzewczą do eksploatacji.

Uzasadnienie: Zgadza się w 100%!

Bezpośrednie zatopienie maty w kleju (zwłaszcza pod brodzikiem) to ryzyko przebicia, przegrzania, a nawet porażenia,
Brakuje zabezpieczeń mechanicznych,
Brakuje redundancji i możliwości serwisowania.

Metoda (siatka + wylewka + folia + klej) spełnia wymagania strefy 1 wg PN-HD 60364-7-701.

Jaka moc grzewcza ?

Od 160 W/m2 T2 Quick Net Raychem do 200 W/m2 Stiebel Eltron, AEG

Uzasadnienie: Zgadza się. Brodzik kamienny ma wysoką bezwładność cieplną – wskazane są maty min. 160 W/m², czasem nawet 200 W/m², by uzyskać szybki efekt cieplny.

Czy wyłącznik różnicowy z członem nadprądowym jest wystarczającym zabezpieczeniem takiej instalacji ?

Nie, absolutnie wykluczam taką instalację i dopuszczenie do ekspoatacji.
Uzasadnienie: Zgodnie z PN-HD 60364:

różnicówka to podstawowa ochrona, ale nie jedyna!
w strefie 1 muszą być miejscowe połączenia wyrównawcze (najlepiej niezależne od PE).

Przewód z oddzielnym FB jako PBE (L, N, PE, FB) – to bardzo zaawansowane podejście, stosowane m.in. w Niemczech i Austrii.

❗ Odpowiedź techniczna i zgodna z normą: NIE – RCD nie jest wystarczającym zabezpieczeniem samodzielnie.

🔍 Dlaczego?

RCD (np. 30 mA) jest:

Ochroną uzupełniającą – działa przy dotyku pośrednim, np. jeśli prąd „ucieka” przez obudowę urządzenia,
Nie zapobiega wszystkim zagrożeniom, np. związanym z:
- brakiem połączenia wyrównawczego (PBE),
- uszkodzeniem izolacji,
- błędnym uziemieniem,
- obecnością TN-C (brak PE),
- kontaktem z napięciem przez wilgoć lub mikropęknięcie pod płytką.

📘 Co mówią normy?

✅ PN-HD 60364-7-701:2020-03 (Rozdział 701.411.3.3):

Ochrona przez samoczynne wyłączenie zasilania w strefie 1 MUSI być realizowana przez:

1. RCD ≤ 30 mA,

2. Miejscowe połączenia wyrównawcze (PBE) – łączące wszystkie dostępne części przewodzące (metalowe rury, brodzik, mata z ekranem, siatkę stalową ➕ PN-EN 60335-1 + 60335-2-96 (dla mat grzewczych):

Zabezpieczenia różnicowoprądowe są obowiązkowe, ale muszą być stosowane razem z innymi środkami, np. ekranowaniem, ogranicznikami temperatury, uziemieniem, PBE.

🛠️ Praktyczna interpretacja:

Zabezpieczenie	Czy obowiązkowe?	Czy wystarczające?	Uwagi
RCD ≤ 30 mA	✅ TAK	❌ NIE	Chroni przy dotyku pośrednim, ale tylko w określonych warunkach
Połączenia wyrównawcze PBE	✅ TAK	✅ TAK	Podstawowy środek ochrony w strefie 1
PE (ochronny przewód)	✅ TAK	❌ NIE	Konieczny, ale sam też nie wystarczy
FB (niezależna żyła wyrównawcza)	🔄 Opcjonalne	✅ Wzmocnienie	Działa jako redundancja – praktyka premium

💡 Wniosek:

🔌 RCD jest ważnym, ale tylko jednym z elementów systemu ochrony.
Samodzielnie NIE gwarantuje pełnego bezpieczeństwa.
Zawsze musi współdziałać z połączeniami wyrównawczymi (PBE), PE, ekranem i/lub siatką.

Jakie rozwiązanie jest powyższego ryzyka ?

Ryzyko takiej sytuacji redukują miejscowe połączenia wyrównawcze PBE , wykonane poza połączeniami ochronnymi PE i stanowią redundancję w odniesieniu do połączeń ochronnych PE.
Takie rozwiązania bezpieczeństwa stosowane są w Europie.
Stosujemy również w naszych instalacjach instalacjach przewody grzewcze które są czterożyłowe: L, N, PE i FB gdzie PE i FB nie są z sobą połączone i FB stanowi połączenie wyrównawcze

🔍 Czy siatka metalowa zastępuje FB (żyłę połączenia wyrównawczego)?

✅ Może zastąpić – ale tylko pod pewnymi warunkami:

📌 Warunek 1: siatka musi być trwale połączona z miejscowym połączeniem wyrównawczym (PBE)

Przez np. ucho zaciskowe, przewód 4–6 mm² i przyłączenie do listwy wyrównawczej (na osobny zacisk, NIE do PE!)
To połączenie nie może być przypadkowe, tylko wykonane zgodnie z normą PN-HD 60364-7-701

📌 Warunek 2: siatka musi obejmować całą powierzchnię strefy grzewczej

Tzn. nie punktowo, tylko całościowo – najlepiej, jeśli ma kontakt z całym ekranem przewodu lub jest ułożona nad całą matą

📌 Warunek 3: układ sieci musi mieć oddzielny przewód PE (czyli TN-S lub TT, a nie TN-C!)

🔄 Porównanie: siatka metalowa vs żyła FB

Właściwość	Siatka metalowa	Żyła FB w kablu (np. DIC, 4-żyłowy)
Obejmuje całe pole grzewcze	✅ Tak	❌ Tylko przewód
Wymaga ręcznego podłączenia do PBE	✅ Tak	❌ Nie (fabrycznie podłączona)
Redundancja względem PE	✅ Tak, ale zależy od wykonania	✅ Tak – niezależna od PE
Jakość kontaktu i trwałość	❌ Zależna od wykonania	✅ Stała, bezpośrednia z fabryki
Czy spełnia wymogi dla strefy 1?	✅ Tak, jeśli wykonana poprawnie	✅ Tak, nawet z naddatkiem bezpieczeństwa

💡 Wniosek:

Siatka metalowa może technicznie spełnić funkcję FB jako niezależnego połączenia wyrównawczego PBE, ale pod warunkiem, że zostanie prawidłowo podłączona i objęta projektem elektrycznym.

Natomiast żyła FB w kablu grzewczym to rozwiązanie:

fabryczne,
niezawodne,
jednoznacznie bezpieczne (redundantne),
stosowane w projektach premium.

✅ Praktyka:

W profesjonalnych instalacjach – np. w hotelach, spa, domach z brodzikami kamiennymi – stosuje się oba rozwiązania łącznie:

Mata z ekranem + siatka stalowa,
Siatka połączona do osobnego PBE,
A jeśli przewód ma FB – to tym lepiej, bo mamy pełną redundancję.

Reasumując, cyt:

" Normy i przepisy nie precyzują wszelkich szczegółów, a ponadto określają tylko wymagania minimalne. W kwestiach nieujętych w przepisach i Polskich Normach obowiązują zasady wiedzy technicznej, obowiązują powszechnie uznane reguły techniczne (zagraniczne normy i przepisy, komentarze i opinie ekspertów, podręczniki i poradniki itp.). Po to inżynier spędza pięć lat w politechnice i po to latami zdobywa doświadczenie zawodowe przed uzyskaniem różnych uprawnień, żeby wiedział, jak postąpić w różnych sytuacjach."

Uzasadnienie: To podejście zgodne z §5 ustawy Prawo Budowlane i normą PN-EN 1990:

„Inżynier ma obowiązek działać zgodnie z zasadami wiedzy technicznej – nie tylko z przepisami.”

Wzór profesjonalnego podejścia, z naciskiem na bezpieczeństwo i doświadczenie, nie tylko „klejenie do przepisu”.

📏 Jak mierzymy połączenia wyrównawcze (PBE)?

✅ Cel pomiaru:

Sprawdzenie, czy połączenia wyrównawcze rzeczywiście zapewniają niską rezystancję połączenia między elementami przewodzącymi a listwą PBE lub przewodem PE.

🔧 Sprzęt pomiarowy:

✅ Miernik rezystancji połączeń ochronnych (np. Sonel MPI-540, Fluke 1664FC)
✅ Zasilanie bateryjne lub własne źródło pomiarowe (co najmniej 200 mA) – zgodnie z PN-HD 60364

✅ Metoda pomiarowa:

Parametr	Wartość
Prąd pomiarowy	min. 200 mA DC lub AC
Napięcie otwarte (open circuit)	≤ 24 V
Rezystancja maksymalna	≤ 0,05 Ω (50 mΩ) między elementami metalowymi a szyną wyrównawczą

📋 Procedura pomiaru:

Wyłącz zasilanie instalacji.
Podłącz jedną końcówkę miernika do listwy połączeń wyrównawczych PBE.
Drugą końcówką dotykaj kolejno:
- siatki stalowej nad matą,
- metalowego odpływu,
- rur wodnych (jeśli są metalowe),
- konstrukcji brodzika, jeśli przewodzi (np. metalowy wspornik),
- ekranu maty lub żyły FB (jeśli występuje).
Zapisz wartości — każde połączenie powinno mieć rezystancję ≤ 0,05 Ω.

⚠️ Co jeśli wartość > 0,05 Ω?

🔴 Oznacza to, że połączenie:

jest słabe, skorodowane,
nie istnieje wcale (np. siatka niepołączona),
przewód FB lub zacisk ma przerwę.

W takiej sytuacji instalacja nie spełnia normy i nie może zostać dopuszczona do użytku.

✅ Podstawa prawna i normy:

PN-HD 60364-6 – Sprawdzanie instalacji,
PN-EN 61557-4 – Wymagania dotyczące przyrządów do pomiaru rezystancji ochronnej,
PN-HD 60364-7-701 – Łazienki – strefy i połączenia wyrównawcze.

✅ Ciekawostka:

W nowoczesnych instalacjach często przewód FB (Functional Bonding) fabrycznie zakończony jest żyłą z identyfikatorem – można mierzyć również jego ciągłość i rezystancję względem PE lub listwy PBE.

🔍 Przypadek

Prysznic z odpływem liniowym bez brodzika,
Podłoga prysznica jest na równi z resztą łazienki (poziom 0),
Odpływ i spadek w posadzce prowadzi do kratki liniowej,
Brak widocznego progu, kabina typu „walk-in”.

📘 Zgodnie z normą PN-HD 60364-7-701:2020-03:

➤ Taka przestrzeń jest uznawana za strefę 1

Jeśli nie ma wyraźnego brodzika, to za granicę strefy 1 uznaje się:

odległość 120 cm od punktu zamocowania natrysku (w poziomie),
do wysokości 2,25 m (w pionie),
i 10 cm poniżej poziomu podłogi – to wszystko razem stanowi strefę 1.

✅ Czy w tej strefie 1 można zamontować matę grzewczą?

TAK – pod warunkiem:

✅ Mata jest przystosowana do łazienek / strefy 1,
✅ np. Raychem QuickNet, T2Red, Stiebel Eltron FTB, AEG
✅ Mata posiada ekran ochronny (oplot lub siatkę),
✅ Jest zasilana przez RCD ≤ 30 mA,
✅ Jest objęta połączeniami wyrównawczymi (PBE) – np. przez siatkę stalową,
✅ Jest osadzona w warstwie wyrównującej (np. 10–12 mm wylewki),
✅ nie bezpośrednio w kleju,
✅ Montaż wykonuje osoba z uprawnieniami SEP.

⚠️ Czego NIE wolno?

❌ Nie wolno montować maty bezpośrednio w kleju pod płytkę,
❌ Nie wolno stosować przewodów bez ekranu,
❌ Nie wolno pomijać połączeń wyrównawczych lub RCD.

✅ Wniosek:

W przypadku prysznica bez brodzika z odpływem liniowym na poziomie posadzki – instalacja maty grzewczej jest dozwolona i bezpieczna, o ile spełnione są warunki zgodne z PN-HD 60364-7-701.
Miejsce to znajduje się w strefie 1, ale dopuszcza ono takie urządzenia jak mata grzewcza — pod warunkiem prawidłowego doboru i montażu.

Oczywiście jeżeli mają Państwo jakiekolwiek pytanie techniczne proszę o telefon 602 551 555

Opracowanie i publikacja Mariusz Czapnik

Polecamy swoje usługi w zakresie projektowania, opracowania dokumentacji projektowo - wykonawczej instalacji elektrycznych, doboru i montażu urządzeń oraz wsparcia technicznego dla produktu. Prawidłowy wcześniejszy dobór urządzenia, przygotowanie instalacji zasilającej i sterującej, pozwala uzyskać optymalny efekt końcowy urządzenia, bezpiecznego w eksploatacji.

Komentarze (0)

Przejdź do strony głównej Wróć do kategorii Raychem / Chemelex, maty i kable